Πως φτιάχνεις μια βιομηχανία

Κάπου στα μέσα του 19ου αιώνα υπήρχαν τρεις εναλλακτικές για να καλύψεις μεγάλες αποστάσεις. Τα άλογα, ο σιδηρόδρομος και τα αυτοκίνητα.

Σήμερα ξέρουμε ότι επικράτησε το αυτοκίνητο. Tότε αυτό δεν ήταν καθόλου σίγουρο.

 

Σήμερα θεωρούμε  π.χ. αυτονόητο ότι το αυτοκίνητο είναι ταχύτερο από το άλογο. Αλλά τότε τα αυτοκίνητα είχαν μέση ταχύτητα 10 χλμ/ώρα για 2 επιβάτες ενώ μια άμαξα γύρω στα 12 χ.α.ω. για 6 επιβάτες. Τα δε τραίνα είχαν μέση ταχύτητα 25 χ.α.ω. για 200 επιβάτες.

 

Το κριτήριο της επικράτησης δεν ήταν η ταχύτητα, αλλά οι υποδομές.

Οι άμαξες χρειάζονται σταθμούς ανεφοδιασμού με φρέσκα άλογα. Κανένα άλογο δεν μπορεί να τραβήξει άμαξα για 2 συνεχόμενες μέρες, στο τέλος της ημέρας πρέπει να το αλλάξεις.

Ο σιδηρόδρομος χρειάζεται ράγιες και ατμομηχανές.

Το αυτοκίνητο χρειάζεται δρόμους - κατά προτίμηση ασφαλτοστρωμένους. Αλλά και καύσιμο. Χωρίς δίκτυο βενζινάδικων δεν πας πουθενά.

 

Εδώ ακριβώς έρχεται η πολιτική και καθορίζει τι θα γίνει στον κόσμο. Καμία εταιρεία, όσο μεγάλη και αν είναι, δεν μπορεί (ούτε θέλει) να φτιάξει τις υποδομές μόνη της. Τις υποδομές τις φτιάχνει πάντα το κράτος. Το αν φτιάξει υποδομές για αυτοκίνητα είτε υποδομές για σιδηρόδρομους, το αποφασίζουν οι πολιτικοί.

 

Αν οι πολιτικοί του 19ου αιώνα είχαν στρώσει τις χώρες με σιδηροδρομικές ράγιες αντί για δρόμους, σήμερα δεν θα υπήρχε αυτοκινητοβιομηχανία. 

Έτσι εξηγείται η στενή διαπλοκή των πολιτικών με τις εταιρείες. Όταν τα κέρδη, η ύπαρξη η ίδια της εταιρείας σου εξαρτιέται από την υπογραφή ενός υπουργού, ΦΥΣΙΚΑ και θα προσπαθήσεις να επηρεάσεις αυτήν την υπογραφή. Με θεμιτό τρόπο (λόμπυ) ή αθέμιτο τρόπο (μίζες).

Πως όμως γίνεται ακριβώς η δουλειά;

Για να καταλάβουμε την διαδικασία πρέπει να ξέρουμε απλά Οικονομικά. Κάθε εταιρεία έχει τα λεγόμενα εσωτερικά και εξωτερικά έξοδα. Τα εσωτερικά έξοδα είναι ότι πληρώνει η εταιρεία για να παράγει αυτό που πουλάει. Π.χ. μια ταβέρνα πρέπει να πληρώσει ενοίκιο, τα ζαρζαβατικά, τους σερβιτόρους κ.ο.κ.

 

Τα εξωτερικά έξοδα (externalities) είναι αυτό που πληρώνει Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ σε μια επιχείρηση προκειμένου η τελευταία να πουλάει. Π.χ. ένας δρόμος που θα φέρνει τους πελάτες στην ταβέρνα. Ένα σύστημα απορριμάτων που θα διαχειρίζεται τον τεράστιο όγκο των σκουπιδιών. 

 

Η μία επιδότηση. Η επιδότηση είναι η πιο άμεση και η πιο φανερή μεταφορά χρημάτων από την κοινωνία σε μια επιχείρηση. Αλλά μακράν όχι η πιο διαδεδομένη.

Στις παλιές οικονομίες, τα έξοδα ήταν κυρίως εσωτερικά. Το κέρδος έβγαινε από το υψηλής ποιότητας προϊόν και την διαφορά ανάμεσα σε πωλήσεις μείον εσωτερικό κόστος.

Αυτήν την ονομάζω τίμια επιχειρηματικότητα. Φτιάχνεις κάτι, το πουλάς, βγάζεις κέρδος, πληρώνεις φόρους. Έσοδα / έξοδα.

 

Οι  σημερινές εταιρείες, δεν κερδίζουν από τα άχρηστα (σκουπιδο)προϊόντα που πουλάνε. Κερδίζουν επειδή έχουν μετατρέψει - με την βοήθεια των πολιτικών - σχεδόν τα πάντα σε externality. Με άλλα λόγια, κερδίζουν επειδή κρατάνε τα έσοδα δικά τους, τα έξοδα στην κοινωνία.

 

Άπειρα παραδείγματα. Ο τουρισμός ζει και ανθίζει αποκλειστικά και μόνο επειδή  η κοινωνία πληρώνει τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, τα σκουπίδια, τα απόβλητα, τον θόρυβο, την βρώμα κλπ κλπ. Για τις τουριστικές επιχειρήσεις, όλα αυτά είναι externalities. Δεν πληρώνουν οι ίδιοι δρόμους λιμάνια και αποχετεύσεις, πληρώνει η κοινωνία.

Αν τα κωλονήσια έπρεπε να πληρώσουν από την τσέπη τους τα αεροδρόμια, τα λιμάνια και το νερό που πίνουν, δεν θα υπήρχε τουρισμός ούτε για δείγμα.

 

Άλλο παράδειγμα. Ένα πυρηνικό εργοστάσιο παράγει ρεύμα και το πουλάει. Αλλά τα πυρηνικά απόβλητα είναι externality, δλδ πρόβλημα της κοινωνίας. 

Βγαίνουν κάτι απατεώνες φωστήρες και λένε "μια κιλοβατώρα από τα πυρηνικά είναι φτηνότερη από τις ΑΠΕ". Δεν υπολογίζουν όμως το κόστος για τα απόβλητα γιατί αυτό δεν μπαίνει στην τιμή της κιλοβατώρας.

Είναι καθοριστικό εδώ να καταλάβουμε τον ρόλο της πολιτικής και αυτόν της διαπλοκής. Δεν μπορεί ο βιομήχανος να αποφασίσει μόνος του αυθαίρετα ποιος δρόμος και ποιο λιμάνι θα χτιστεί. Δεν μπορεί να αποφασίσει αν το περιβαλλοντικό κόστος για τα απόβλητα θα επιβαρύνει αυτόν ή αν θα το αναλάβει το κράτος.

 

Όλα αυτά είναι πολιτικές αποφάσεις. Εξαρτώνται από την υπογραφή ενός υπουργού. Αυτά κάνουν την διαπλοκή απαραίτητο συστατικό. Αν δεν επηρεάσεις τον υπουργό, ίσως σε βάλει να πληρώνεις για τα σκουπίδια που παράγεις και τότε φαλίρησες.

Όταν μια υπογραφή υπουργού σημαίνει ότι μία εταιρεία θα φαλιρήσει και μια άλλη θα γιγαντωθεί, τότε καταλαβαίνουμε γιατί η Ε.Ε. στις Βρυξέλλες έχει 720 εκλεγμένους ευρωβουλευτές και ταυτόχρονα 6.000 μη εκλεγμένους λομπίστες. Στην Γερμανία, σε 650 εκλεγμένους βουλευτές αντιστοιχούν 6.900 (10Χ τόσοι) επίσημα δηλωμένοι λομπίστες. Η διαπλοκή είναι θεσμός.

Συμπληρωματικά υπάρχουν τα κρυφά και τα παράνομα που δεν τα ξέρουμε.

Εμείς οι απλοί άνθρωποι φανταζόμαστε τους διαπλεκόμενους πολιτικούς και επιχειρηματίες να συναντιώνται σε μυστικά υπόγεια φορώντας κουκούλες και να ανταλλάσσουν κούτες με χαρτονομίσματα. Εχουν γίνει και τέτοια. Ποιος δεν θυμάται τα πάμπερς του Κοσκωτά που πήγαιναν στον Παπαντρίκο τον Μέγα; 

Αλλά η μεγάλη μπάζα γίνεται φανερά μπροστά μας. Ένας δρόμος στο σημείο Χ που θεωρητικά ωφελεί την χώρα (5%) και πρακτικά φέρνει στον επιχειρηματία μερικά δις (95%). Ένας Ψ νόμος που κι αυτός πάντα για το καλό της χώρας - στην θεωρία - φτιάχνεται αλλά στην πράξη επιτρέπει σε μια εταιρεία να βγάλει δις.

 

Έτσι φτιάχνονται τα χοντρά λεφτά. Δίνεις κατιτις στον πολιτικό, ο πολιτικός νομοθετεί ότι τα έξοδα σου είναι externalities (αρα δεν τα πληρώνεις εσύ, τα πληρώνει ο κοσμάκης) και εσύ παντελονιάζεις $$$$$.

 

Το κερασάκι: Οι πολιτικοί ψηφίζονται για το "πρόσωπο" που δείχνουν (ο ηγέτης, ο δυναμικός, ο καλός οικογενειάρχης) και τις προεκλογικές υποσχέσεις που δίνουν (θα σας φτιάξουμε γεφύρια). 

Κανένας δεν ασχολείται με το αν 6 μήνες μετά τις εκλογές περνάει ένας νόμος που λέει π.χ. ότι μερικά δις κόστους για την βιομηχανία ΧΥ μετατρέπονται σε externalities και τα πληρώνει η κοινωνία.

* * * *

Κάπου εδώ αρχίζουν τα προβλήματα της Δημοκρατίας. Οι πολίτες δεν είναι ηλίθιοι. Ούτε έχουν μαζικές παρακρούσεις και ψυχοπαθολογικά τραλαλά. Ούτε ψηφίζουν με κριτήριο του αν οι παππούδες τους πριν 150 χρόνια έχασαν έναν πόλεμο. Μερικοί συνομωσιολόγοι τα πιστεύουν αυτά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και λογικά. 

 

Οι πολίτες βλέπουν ότι στις Δημοκρατίες οι αποφάσεις παίρνονται στην τελική από τα λόμπυ των διάφορων συμφερόντων. Οι πολιτικοί ψηφίζονται για να φέρουν το καλό του λαού και στην τελική ασχολούνται μόνο με το καλό των εταιρειών που τους μιζώνουν.

 

Πάντα γίνονταν αυτό - δεν είναι καινούργιο φρούτο. Αλλά παλιά τηρούνταν κάποια προσχήματα, έμπαιναν κάποια όρια. Εδώ και 10-15 χρόνια έχει χαθεί κάθε μέτρο, η απληστία έχει χτυπήσει ταβάνι.

 

Όταν το πουλόβερ παραξηλώνεται, οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην Δημοκρατία και προτιμάνε έναν γελοίο τσαρλατάνο δικτάτορα που λέει "ΕΓΩ θα παίρνω αποφάσεις με μια υπογραφή και θα σας σώσω". Εκεί που το ίδιο το κράτος έχει γκρεμίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, εκεί που οι πολίτες βλέπουν ότι κανένας δεν ενδιαφέρεται γι' αυτούς, εκεί ανθίζουν οι δικτάτορες και οι λαϊκιστές.

 

Ιστορικά, η εμπιστοσύνη άρχισε να χάνεται μετά την κατάρρευση της εσσδ, το 1990. Τα τελευταία της υπολείμματα χάθηκαν λίγο μετά τον κόβιντ (2021). Σήμερα ανεβαίνουν στην εξουσία ψυχοπαθείς δικτάτορες, επειδή ακριβώς οι πολίτες προτιμάνε έναν ηλίθιο που θέλει (δήθεν) να ανατρέψει τα πάντα. Όταν η Δημοκρατία δεν μπορεί να σου καλυτερέψει την ζωή, θα ψηφίσεις τον πιο πορτοκαλί μπαλαφάρα.

* * * *

Τα δύο πιο τρανταχτά παραδείγματα αυτής της ιστορίας: Ενέργεια και Τροφή. Με άλλα λόγια, πετρέλαια και κτηνοτροφία.  

 

Είναι ασύλληπτα τα ποσά που χαρίζονται στην βιομηχανία πετρελαίου και την βιομηχανία κρέατος. Είτε με την μορφή άμεσων επιδοτήσεων είτε με την μορφή "μετατρέπουμε τα έξοδα σου σε externalities και στα πληρώνει η κοινωνία".

 

Θα μπορούσα να γεμίσω βιβλία με το πως οι νόμοι φτιάχνονται ειδικά για να ενισχύσουν τα πετρέλαια και το κρέας. Αυτό ισχύει ΙΔΙΩΣ στις δικτατορίες. Δεν αποτελεί σύμπτωση, είναι ηθελημένο. Όσο πιο ισχυρός ο δικτάτορας στην κάθε χώρα, τόσο μεγαλύτερη η επιδότηση προς αυτά τα δύο. 

Γιατί όμως ειδικά αυτά; Γιατί (ιδίως) ένας δικτάτορας επιδοτεί τα πετρέλαια και το κρέας και δεν επιδοτεί π.χ. τους ανεμόμυλους και τα μπρόκολα; 

Η απάντηση βρίσκεται πάλι στα externalities. Οι ανεμόμυλοι και τα μπρόκολα έχουν μηδαμινά externalities. Είναι αυτό που ονομάζω πιο πάνω "τίμια επιχείρηση". Στον ανεμόμυλο πληρώνεις τα υλικά, τους εργάτες που θα το στήσουν/συντηρήσουν και μετά παράγεις ρεύμα. Στο μπρόκολο πληρώνεις τους σπόρους, τους εργάτες και το σουπερμάρκετ σαν ενδιάμεσο έμπορο. Τίμια και ξεκάθαρα πράγματα. Έσοδα - έξοδα. Υπάρχουν κι εδώ κάποια ελάχιστα externalities, αλλά τα ψάχνεις με το μικροσκόπιο.

 

Το κρέας αντίθετα... Επιδοτείς τις ζωοτροφές. Επιδοτείς τις παγκόσμιες μεταφορές (οι ζωοτροφές κάνουν τον γύρο του κόσμου, δεν παράγονται τοπικά). Επιδοτείς την κτηνοτροφία (εδάφη, φάρμακα, βιταμίνες, προσωπικό, στάβλοι κ.α.). Επιδοτείς όλη την βιομηχανία μεταφοράς και σφαγής των ζώων, επιδοτείς καταψύξεις, ενδιάμεσους έμπορους, μεσίτες κλπ. κλπ. κλπ. 

 

Καμία άλλη τροφή δεν έχει τόσα externalities όσο το κρέας. Γι' αυτό και ειδικά οι δικτάτορες την λατρεύουν. Μαζί με τους πανηλίθιους που η προπαγάνδα τους έχει σαπίσει το μυαλό και νομίζουν ότι τρώνε κρέας από ελεύθερη επιλογή και από "απόλαυση".

Το πετρέλαιο.... Επιδοτείς λιμάνια, πλοία, διυλιστήρια, παγκόσμια μεταφορά, κάνεις ΠΟΛΕΜΟΥΣ (ποιος επωμίζεται τα έξοδα του στρατού; Η κοινωνία, ποτέ οι εταιρείες). Επιδοτείς δίκτυα διανομής, το περιβαλλοντικό κόστος της μόλυνσης. 

Ειδικά αυτό το τελευταίο από μόνο του θα έπρεπε να κάνει τα πετρέλαια απαγορευτικά. Αλλά από την στιγμή που - με πολιτική απόφαση - το περιβαλλοντικό κόστος το πληρώνει ο κοσμάκης και όχι οι εταιρείες, είναι externality και δεν ενδιαφέρει κανέναν.

Συμπέρασμα: Πριν φτιάξεις μια επιχείρηση, παντρέψου την κόρη ενός υπουργού. Χωρίς πολιτική στήριξη είσαι ένας χρεωκοπημένος λούζερ.